gravure: toegeschreven aan Carel DuQuesne [werkzaam circa 1660-1661]

Rummer

BESCHRIJVING

Concaaf conische voet van gesponnen glasdraad. Ingestoken bodem. Cilindervormige schacht aan één stuk geblazen met bolvormige kelk. Op schacht vier rijen van opgelegde noppen in de vorm van rozetten, geribbelde glasdraad op scheiding schacht en kelk. Op de kelk gegraveerd de wapens van Johan Huydecoper en van Maarsseveen (een naar links lopen wild zwijn), een grondje met bloemen, vier omhoog groeiende druivenranken en boomstronken, waarop papegaaien en het opschrift: "DE VRIENDEN VAREN WEL VAERT WEL HEEL MAERSEVEEN EN AL DIE LEVEN WIL EN STERVEN VOORT GEMEEN 1660".



DATERING

De vroegste, gedateerde Nederlandse radgravures stammen uit de jaren vijftig van de zeventiende eeuw (zie over vroege radgravures Ritsema van Eck 1984). Deze gravures zijn aangebracht op roemers en berkemeiers en op glazen met een zeventiende-eeuws façon de Venise model. Het glas is meestal dikker geblazen, waardoor een diep reliëf mogelijk is. In de collectie van het Kunstmuseum bevindt zich een belangrijk vroeg voorbeeld uit de vermaarde serie glazen gegraveerd voor Joan Huydecoper: een 1660 gedateerde roemer die wordt toegeschreven aan de in Den Haag werkzame Carel du Quesne. Leden van de oorspronkelijk Vlaamse familie Du Quesne (ook wel Du Henne genoemd) vestigden zich in de loop van de zeventiende eeuw in Den Haag. Een notarieel contract uit 1661 tussen vier partijen, onder wie Carel du Henne en de weduwe Grietje du Henne, legt vast dat zij de inkomsten zullen delen die voortvloeien uit zeker 'cunstich werck'. Hiermee wordt mogelijk het glas graveren bedoeld. Een ander familielid, Mathieu du Quesne, wordt in dezelfde Haagse archieven meermalen genoemd als glas- of kristaldriller. Later heeft hij banden met de eigenaar van een Haagse glasfabriek in de jaren zeventig, Hendrick Heuck (zie Ritsema van Eck 1984, p. 89). De relatie tussen Mathieu en Carel en de precieze werkzaamheden van de laatste zijn vooralsnog onduidelijk. Ritsema van Eck schrijft op grond van een door Carel du Quesne gesigneerde roemer in The Toledo Museum of Art een viertal glazen aan hem toe, hoewel hij deze toeschrijving in zijn publicatie uit 1995 niet meer helemaal overneemt (Ritsema van Eck 1984, p. 91-94; Ritsema van Eck 1995, p. 173 en 176, nr. 183). Onder deze vier glazen bevindt zich de roemer in het Kunstmuseum .



VERVAARDIGING

De gravure wordt toegeschreven aan Carel du Quesne op grond van grote gelijkenissen met een door Du Quesne gesigneerde en 1661 gedateerde roemer in de collectie van The Toledo Museum of Art (Ritsema van Eck 1984, afb. 7). De overeenkomsten zijn vooral sterk in de weergave van de druivenranken en het grondje met bloeiende plantjes. Ook het type roemer is gelijk: beide hebben de karakteristieke braamnoppen met centraal een rozet (Theuerkauff-Liederwald 1968, p. 144-145, afb. 43).



VOORSTELLING

De roemer behoort tot de beroemde serie van radgegraveerde glazen uit het bezit van de Amsterdamse burgemeester en verzamelaar Joan Huydecoper, heer van Maarsseveen (1599-1661). Waarschijnlijk is het glas gegraveerd ter gelegenheid van het feit dat Huydecoper zich in 1660 twintig jaar Heer van Maarsseveen mocht noemen (Ritsema van Eck 1973/1974). De tekst op het glas wijst hier op. Papegaaien zijn in de zeventiende eeuw een algemeen symbool voor welsprekendheid, een eigenschap die de Heer van Maarsseveen, een invloedrijk man in Amsterdam en bewindvoerder van de VOC, zeker aan de dag zal hebben gelegd.



BRON

Pijzel-Dommisse, Eliëns 2009

J. Pijzel-Dommisse, T.M. Eliëns, cat. tent. Glinsterend Glas. 1500 jaar Europese Glaskunst. De collectie van het Gemeentemuseum Den Haag, Zwolle/Den Haag (Gemeentemuseum Den Haag) 2009, nr. 292



Vermelde literatuur/referenties:



Ritsema van Eck 1973/1974

P.C. Ritsema van Eck, 'Drie glazen uit het bezit van Joan Huydecoper (1599-1661)', in: Antiek 8 (1973/1974), p. 465-472



Ritsema van Eck 1984

P.C. Ritsema van Eck, 'Early Wheel engraving in the Netherlands', in: Journal of Glass Studies 26 (1984), p. 86-101



Ritsema van Eck 1995

P. C. Ritsema van Eck, cat. Glass in the Rijksmuseum, II, Zwolle/Amsterdam (Rijksmuseum) 1995



Theuerkauff-Liederwald 1968

A.-E. Theuerkauff-Liederwald, 'Der Römer. Studiën zu einer Glasform', I, in: Journal of Glass Studies 10 (1968), p. 114-155

Dimensions
height 21.9 cm
diameter 11.7 cm
Material
clear, pale green glass with wheel engraving
Date
1660
Production place
glass: Low Countries or Germany
engraving: The Hague (The Netherlands)
Object number
1004557
Kunstmuseum Den Haag