gravure: Frans Greenwood [1680-1763]
voorstelling: Adriaen van der Werff [1659-1722]

Bokaal

BESCHRIJVING

Gewelfde voet, massieve balusterstam met knopen. Conische kelk met afgeronde basis, gegraveerd met een voorstelling van twee glimlachende, naakte halffiguren met bloemenkransen, geplaatst voor een stenen voetstuk temidden van bomen en draperiën. Gesigneerd op kelk in diamantlijngravure: "F. Greenwood fecit Anno 1747".



VERVAARDIGING

Frans Greenwood (1680-1763) wordt door Johan van Gool in zijn 'De Nieuwe Schouburg der Nederlandsche Kunstschilders', p. 343 (1751) beschreven als de uitvinder van de stippeltechniek op glas. Als bemiddeld koopman die bezittingen in Suriname had, kon Greenwood zich op cultureel vlak bezighouden met het verzamelen van curiosa, met schrijven en met dichten. Vanaf 1726 woonde hij in Dordrecht waar hij lid werd van het Dordtse kunstgenootschap Sint Lukas Broederschap. Greenwoond stippelde als eerste hele voorstellingen op glazen, als het ware ingelijste schilderijen, waarvoor hij meestal bestaande schilderingen en prenten als voorbeeld nam. Mogelijk hebben prenten in mezzotint, die eveneens een gestippelde structuur kennen, hem geïnspireerd. Er zijn rond de vijftig gesigneerde glazen van zijn hand bekend, waarvan drie in het bezit van het Kunstmuseum. In vergelijking met de uiterst verfijnde stippelgravures van latere kunstenaars als Alius en Wolff is het werk van Greenwood, hoewel met subtiele schaduwtonen en een mooie dieptewerking, soms wat grof. De gezichten doen enigszins vreemd aan en vingers zijn vaak stijf weergegeven. Belangrijk feit is dat hij een volgende generatie als Aert Schouman inspireerde, die de techniek weer meenam naar Den Haag. Zie over Greenwood: Smit 1988, Smit 1993, p. 7-10 en Buckley 1930.



VOORSTELLING

Op de imposante bokaal heeft Greenwood een voorstelling van een paar gestippeld (afb. p. 238), een vrije interpretatie van het schilderij 'Liefkozend paar, door kinderen bespied' van Adriaan van der Werff (1659-1722) uit 1694 (Rijksmuseum Amsterdam). Op het schilderij is het paar duidelijk een man en een vrouw of, zoals Van der Werff hen zelf noemde, 'een herder en een herderin' (zie Hecht 1989, nr. 57). De figuren op het glas lijken volgens sommige auteurs echter eerder twee vrouwen te zijn, in welk geval Greenwood de voorstelling gebaseerd zou kunnen hebben op een kopie van dit schilderij, waarin de man is vervangen door een vrouw (zie Smit 1988, nr. 47.7; Smit 1993, nr. De.3 en Smit 1998, p. 8). Dezelfde voorstelling is gegraveerd op een glas in het Victoria and Albert Museum (Smit 1988, nr. 47.8; Smit 1993, nr. De.4). De grote bokaal komt ui de collectie van Jhr. Hendrik Jan Deutz van Lennep, huis Meer en Berg te Heemstede; een andere belangrijke bokaal uit deze collectie is onlangs door het Kunstmuseum verworven .



BRON

Pijzel-Dommisse, Eliëns 2009

J. Pijzel-Dommisse, T.M. Eliëns, cat. tent. Glinsterend Glas. 1500 jaar Europese Glaskunst. De collectie van het Gemeentemuseum Den Haag, Zwolle/Den Haag (Gemeentemuseum Den Haag) 2009, nr. 366



Vermelde literatuur/referenties:



Buckley 1930

W. Buckley, Notes on Frans Greenwood and the glasses that he engraved, Londen 1930



Smit 1988

F.G.A.M Smit, Frans Greenwood 1680-1763. Dutch Poet & Glass Engraver, Peterborough (ongepubliceerd manuscript) 1988



Smit 1993

F.G.A.M Smit, Uniquely Dutch eigtheenth-century stipple-engraving on glass, Peterborough (ongepubliceerd manuscript) 1993



Smit 1998

F.G.A.M Smit, Frans Greenwood 1680-1763. Dutch Poet & Glass Engraver. Additions and Corrections, Peterborough 1998

Afmetingen
hoogte 28,6 cm ; diameter 13,7 cm
Materiaal
helder kleurloos loodglas met diamantstippelgravure; signatuur in diamantlijngravure
Datum
1747
Plaats vervaardiging
glas: Nederlanden of Engeland
gravure: Dordrecht
Objectnummer
1004802
Kunstmuseum Den Haag