naar een penning van Sebastian Dadler [1586-1657]

Medaillon, afgietsel van een penning

BESCHRIJVING

Rond medaillon, afgietsel van een penning, achterzijde vlak, voorzijde in reliëf voorstelling van de Duitse keizer Ferdinand III (1608-1657) te paard als legeraanvoerder tegen een achtergrond met strijdgewoel, waaromheen de tekst 'DER GROSE FERDINAND EUROPAENS ZIER ZIEHT SEINER VOLCKER RUH DEM KRIGE FUR'.



COMMENTAAR

In de loop van de zeventiende eeuw raken glasmakers gefascineerd door helder gekleurd glas, dat ontstaat door toevoeging van metaaloxiden aan de gesmolten glasmassa. Koper en lood kleurt glas groen als smaragd, zilver blauw als saffier, tin purper als amethist en goud rood als robijn. Een medaillon van paars en blauw glas past in deze fascinatie voor gekleurd glas. Vele alchemisten en chemici experimenteerden op zoek naar de juiste samenstellingen en smelttemperaturen, wat met de nodige geheimhoudingsplicht werd omringd. De beroemdste vertegenwoordiger van hen is Johann Kunckel (1630-1703) die aan het Saksische en Berlijnse hof werkzaam was. Niet alleen publiceerde hij receptuur in zijn 'Ars vitraria experimentalis oder vollkommene Glasmacher-kunst' uit 1679, maar ook wordt hij gezien als de uitvinder van het bijzonder moeilijk te realiseren goudrobijnglas. Van alle sprankelende kleuren sprak juist dit intens rode glas zeer aan, niet in het minst omdat het met behulp van goud was verkregen en zowel aan goud als aan robijn magische krachten werden toegedacht. Tot ver in de achttiende eeuw werd in de verschillende, aan Duitse vorstenhoven verbonden glashuizen goudrobijnglas geblazen. De voorwerpen werden vaak geslepen, voorzien van een radgravure of verguld zilveren montuur uit Augsburg of Neurenberg. Het Kunstmuseum bezit als voorbeeld van robijnglas een in een montuur gevat klein bekertje dat mogelijk ooit onderdeel is geweest van een reisapotheek. Zie over goudrobijnglas Von Kerssenbrock-Krosigk 1998 en 2001; voor een serie kleurige bekers: Theuerkauff-Liederwald 2007.



HERKOMST

Het glazen medaillon is afgegoten van een penning van Sebastian Dadler (1586-1657), geslagen in 1649 ter ere van de Vrede van Munster, zie Forrer 1904, p. 496; Collectie Le Maistre 1913, nr. 142.

Sebastian Dadler geldt als een van de belangrijkste en meest productieve medailleurs uit de zeventiende eeuw. Hij werkte voor het keizerlijke hof in Wenen en voor verschillende vorstenhoven in binnen- en buitenland, waaronder het Huis van Oranje-Nassau. De fraaie penning waarop Ferdinand III, vanaf 1637 keizer van het Heilige Roomse Rijk, als vredestichter is afgebeeld, is vrij zeldzaam. Een afgietsel in glas is uniek. Er zijn nauwelijks andere voorbeelden bekend van penningen die in glas zijn afgegoten. De diverse portretten en profil die de glasmeester Bernard Perrot in Orléans van de Franse vorst Lodewijk XIV in doorzichtig glas afgoot, lijken weliswaar op grote penningen, maar hiervoor zijn aparte mallen gemaakt, het zijn geen afgietsels van bestaande metalen exemplaren (Von Kerssenbrock-Krosigk 2007). Het Victoria and Albert Museum bezit een negentiende-eeuwse glazen afgietsel van een Italiaanse penning uit de renaissance. De datering van onze penning is moeilijk, maar een ontstaan in de tweede helft van de zeventiende eeuw wordt niet ongemogelijk geacht. (Met dank aan George Sanders van het Kanselarijmuseum, Carolien Voigtman van het Geldmuseum en Reino Liefkes van het Victoria and Albert Museum.



BRON

Pijzel-Dommisse, Eliëns 2009

J. Pijzel-Dommisse, T.M. Eliëns, cat. tent. Glinsterend Glas. 1500 jaar Europese Glaskunst. De collectie van het Gemeentemuseum Den Haag, Zwolle/Den Haag (Gemeentemuseum Den Haag) 2009, nr. 233



Vermelde literatuur/referenties:



Collectie Le Maistre 1913

Collection Le Maistre. Collection renommée et unqiue de monnaies et médailles repportant à la paix. Pax in Nummis, veilingcatalogus J. Schulman Amsterdam, oktober 1913



Forrer 1904

L. Forrer, Biographical dictionary of meddalist, I, Londen 1904



Von Kerssenbrock-Krosigk 1998

D. von Kerssenbrock-Krosisgk, 'Ruby glass of the baroque period', in: Annales 14 (1998), p. 385-388



Von Kerssenbrock-Krosigk 2001

D. von Kerssenbrock-Krosigk, 'Friedrich III / I und die Luxusglasherstellung in Brandenburg', in: Herrliche Künste und Manufacturen, Fayence, Glas und Tapisseriën aus der Frühzeit Brandenburg-Preußens 1680-1720, Berlijn 2001, p. 96-107



Von Kerssenbrock-Krosigk 2007

D. von Kerssenbrock-Krosigk, 'Glass for the King of Siam: Bernard Perrot's portrait plaque of King Louis XIV and its trip to Asia', in: Journals of Glass Studies 49 (2007), p. 63-79



Theuerkauff-Liederwald 2007

A.-E. Theuerkauff-Liederwald, 'Becher-Gläser, daran die Farben aus denen Metallen gezogen, von dem berühmten Kunckel verfertiget", in: Journal of Glass Studies 49 (2007), p. 179-190