Antonio Salviati & Co (glasblazerij) ; Leopoldo Bearzotti (schilder)

Schotel met voorstelling 'Bacchus, Ariadne & Venus'

BESCHRIJVING

Vlakke schotel met verdiept plat, neerwaarts omgeslagen buitenrand. Middenplat veelkleurig beschilderd met mythologische voorstelling van Bacchus, die Ariadne redt van het eiland Naxos door haar een trouwring aan te bieden; Venus zweeft in de lucht en kroont Ariadne met een sterrenkroon. Voorstelling omlijst door ornamentlijsten in goud en wit; op de rand in bruinzwart, wit en goud grotesken met een putto, fabeldieren en bladvoluten. In zes ronde medaillons putti, die de attributen dragen van de figuren uit de hoofdvoorstelling: de sterrenkroon van Ariadne, de druiventrossen van Bacchus, de pijl en boog van Cupido, helper van Venus. Signatuur op middenplat onder de knie van Bacchus 'STAB.SALVIATI:C/L.BEARZOTTI:F'. De schotel rust in een bijbehorende, zwart houten standaard.



COMMENTAAR

Toen in de jaren dertig van de negentiende eeuw de Venetiaanse glasindustrie herleefde, werden de modellen en technieken uit de glorietijd van het Italiaanse glas als voorbeeld genomen. Gestimuleerd door de burgemeester van Venetië en een abt genaamd Vincenzo Zanetti werd in 1861 in Murano een glasmuseum geopend met daaraan verbonden een opleiding en werkplaats waar glaskunstenaars konden experimenteren met oude vormen en technieken. Een belangrijke rol bij de herleving van de Venetiaanse glaskunst heeft de advocaat Antonio Salviati (1816-1900) gespeeld, die dankzij de financiële steun van een Engelse diplomaat in samenwerking met enkele geroutineerde glasmakers een goed georganiseerd bedrijf opzette onder de naam 'Salviati & C., vanaf 1872 ook 'The Venice and Murano Glass and Mosaic Compagny Ltd.' genoemd. Het glaswerk dat deze firma vanaf 1866 op grote schaal produceerde, vertoont alle kenmerken uit de zestiende en zeventiende eeuw: dun geblazen modellen met de meest fantasievolle en kleurrijke versiersleen, filigraanglas, millefiori en ijsglas. De inzending van circa 600 glazen waarmee Salviati op de wereldtentoonstelling van 1867 in Parijs verscheen, bleek een ware sensatie. De afbeeldingen van deze inzending en de geïllustreerde prijscouranten wakkerden de belangstelling voor Venetiaans glas nog meer aan. Ook in andere Europese landen was sprake van een Venetiaanse stijl. Engelse en Schotse glasfabrieken bijvoorbeeld produceerden dergelijk glas al vanaf de jaren veertig. Publicaties zoals van Apsley Pellat, Curiosities of Glass Making uit 1849, waarin precieze instructies over de technische vervaardiging van Venetiaans glas, en de opening van een winkel van de Venice and Murano Glass Compagny in Londen in 1866 vormden een bron van inspiratie. De beroemdste voorbeelden van Duits glas in Venetiaanse stijl werden vervaardigd in Hamburg door C.H.F. Müller, zie cat. nr. 519 en 520 . Zie Barovier Mentasti 1978; Spiegl 1980, p. 162-182; Barovier Mentasti 1982, p. 179-230; cat. tent. Venetië 1982, p. 48-51, nr. 374-481; Hajdamach 1991, p. 263-268; Liefkes 1994; Theuerkauff-Liederwald 1994, p 354-366.



Vervaardiging

Deze monumentale schotel (afb. p. 280) illustreert prachtig het hoge niveau van de Venetiaanse glasindustrie in de tweede helft van de negentiende eeuw, van de firma Salviati & C. en van de schilder Leopoldo Bearzotti in het bijzonder. Merkwaardig genoeg is over Bearzotti nauwelijks iets bekend. Pas een jaar daarvoor (1867) had Salviati een decoratieatelier voor emailbeschildering laten opzetten door de keramiekschilder Joseph (Guiseppe) Devers (1823-1882) die hij in 1867 op de wereldtentoonstelling in Parijs had leren kennen. De emailschilder Bearzotti moet vanaf het begin bij dit atelier betrokken zijn geweest. Er zijn slechts weinig andere stukken van hem bekend. Daaronder is een bokaal met een portret van de zestiende-eeuwse doge Niccolò du Ponte, omgeven door enigszins vergelijkbare grotesken als op onze schotel (Metropolitan Museum of Art, New York). Deze in 1578 gekozen doge was in dat jaar waarschijnlijk betrokken bij de bestelling van het schilderij van Tintoretto. Zie Liefkes 1994.



VOORSTELLING

Niet alleen de grootte en de verfijnde beschildering zijn indrukwekkend, ook de historische context is bijzonder. De centrale voorstelling is naar het beroemde schilderij van Jacopo Tintoretto (1518-1594) dat in de anticolleggio van het Dogenpaleis te Venetië hangt. Dit schilderij uit circa 1578 had een grote betekenis voor de stad, omdat Ariadne werd gezien als een verpersoonlijking van Venetië. Niet alleen wordt het huwelijk afgebeeld van Ariadne met Bacchus, bekroond door de uit de zee geboren godin Venus, maar ook wordt verwezen naar het symbolische huwelijk van Venetië met de Adriatische Zee. Jaarlijks werd dit huwelijk op hemelvaartsdag herdacht met een ceremonie waarbij de Doge een gouden ring in de zee gooide. De keuze voor juist deze voorstelling is zonder enige twijfel een nationalistisch manifest. De schotel was voor het eerst te zien op de Esposizione Industriale die in 1868 in het Dogenpaleis werd gehouden. Deze expositie was de eerste belangrijke industrietentoonstelling na 1866, het jaar waarin Veneto na een lange vrijheidsstrijd tegen Oostenrijk aan het koninkrijk Italië werd toegevoegd. De sindszien aanzienlijk uitgebreide glasfirma Salviati kon hier in volle glorie het resultaat van haar inspanningen tonen. Volgens de catalogus die bij de tentoonstelling werd uitgebracht, was de schotel in zijn bijbehorende houten standaard het belangrijkste stuk van de expositie. Een constatering die niet ter discussie staat aangezien de schotel werd gekocht door prins Umberto en prinses Margarita van Italië.



BRON

Pijzel-Dommisse, Eliëns 2009

J. Pijzel-Dommisse, T.M. Eliëns, cat. tent. Glinsterend Glas. 1500 jaar Europese Glaskunst. De collectie van het Gemeentemuseum Den Haag, Zwolle/Den Haag (Gemeentemuseum Den Haag) 2009, nr. 507



Vermelde literatuur/referenties:



Barovier Mentasti 1978

R. Barovier Mentasti, Vetri di Murano dell’800, Venetië 1978



Barovier Mentasti 1982

R. Barovier Mentasti, Il vetro veneziano, Milaan 1982



cat. tent. Venetië 1982

Mille anni di arte del vetro a Venezia, Venetië (Palazzo Ducale, Museo Correr) 1982



Hajdamach 1991

C. Hajdamach, British Glass 1800-1914, Woodbridge 1991



Liefkes 1994

R. Liefkes, ‘Antonio Salviati and the nineteenth-century renaissance of Venetian glass’, in: The Burlington Magazine 136 (1994) May, p. 283-290



Spiegl 1980

W. Spiegl, Glas des Historimus. Kunst- und Gebrauchsgläser des 19. Jahrhunderts, Braunschweig 1980



Theuerkauff-Liederwald 1994

A.-E. Theuerkauff-Liederwald, cat. Venezianisches Glas der Kunstsammlungen der Veste Coburg. Die Sammlung Herzog Alfreds von Sachsen-Coburg und Gotha (1844-1900). Venedig, à la façon de Venise, Spanien, Mitteleuropa, Lingen (Kunstsammlungen der Veste Coburg) 1994

Afmetingen
schotel:
hoogte 5,8 cm, diameter 57,7 cm
staander:
hoogte 45,9 cm, breedte 61,6 cm, diepte 20 cm
Materiaal
helder kleurloos glas met rooktint, emailbeschildering in rood, geel, bruin, blauw, groen, wit, zwart en goud; staander van zwart gelakt hout
Datum
1868
Plaats vervaardiging
Venetië
Objectnummer
1003037
Kunstmuseum Den Haag - aankoop met steun van de Vereniging Rembrandt